بازار، هنگامه خاندوزی: محدودیت منابع آب، کاهش بهرهوری اراضی و افزایش تقاضای محصولات کشاورزی، توسعه گلخانهها در ایران و بهویژه استان گلستان بهعنوان یک راهکار پایدار و اقتصادی مطرح شده است. بهرهوری بالای آب، تولید خارج از فصل، امکان صادرات و ارزش افزوده بیشتر، این مدل کشاورزی را به گزینهای جذاب برای سرمایهگذاری تبدیل کرده است.
در گلستان، صدور مجوزهای جدید و هدایت طرحها به اراضی کمحاصلخیز نشاندهنده عزم مدیریتی برای توسعه گلخانههاست. با این حال، بررسی میدانی نشان میدهد فاصله میان سیاستهای اعلامی و واقعیتهای اجرایی فعالان این حوزه هنوز قابل توجه است..
فشار هزینهها و کاهش حاشیه سود
ابوالفضل سوختهسرایی، گلخانهدار علیآباد کتول، یکی از فعالان باسابقه این حوزه، نوسان مداوم هزینهها را عامل اصلی فشار اقتصادی میداند. به گفته او، قیمت پلاستیک، تجهیزات گرمایشی، هزینه تعمیرات، دستمزد کارگران و نهادهها بهصورت مستمر افزایش یافته، اما قیمت فروش محصول همگام با این رشد حرکت نمیکند.
وی می گوید: سال گذشته هر کیلو محصول حدود ۳۵ هزار تومان فروخته میشد، در حالی که اکنون این رقم به حدود ۳۰ هزار تومان کاهش یافته است. این کاهش قیمت، در کنار افزایش هزینهها، حاشیه سود گلخانهها را به شدت محدود کرده و فشار اقتصادی بر تولیدکنندگان را افزایش داده است.
به گفته او، برداشت محصول بین ۱۰ تا ۱۳ کیلوگرم در هر مترمربع متغیر است و زمان کشت نقش تعیینکنندهای در میزان عملکرد دارد. با این وجود، حتی برداشت مناسب نیز نمیتواند چالش هزینهها و کاهش سود را بهطور کامل جبران کند.
نظام بانکی و محدودیتهای سرمایهگذاری
یکی دیگر از چالشهای مهم اقتصادی گلخانهها، محدودیتهای تسهیلات بانکی است. سوختهسرایی میگوید دوره بازپرداخت ۵ تا ۶ ساله برای چنین طرحهای سرمایهبر کافی نیست و برای پایداری اقتصادی، این دوره باید به ۱۳ تا ۱۵ سال افزایش یابد. نرخ سود ۱۸ تا ۲۰ درصدی و کوتاه بودن دوره بازپرداخت باعث شده بسیاری از گلخانهداران تازهکار نتوانند بهصورت منظم اقساط خود را پرداخت کنند و مجبور به تمدید وامها شوند. این محدودیتها ورود سرمایهگذاران جدید را کاهش داده و توسعه پایدار این بخش را تحت تأثیر قرار میدهد.
بازار فروش؛ ظرفیت بالقوه
علی شهریاری دیگر گلخانه دار گلستانی می گوید: در صورت ثبات قیمت و کیفیت مناسب، ظرفیت توسعه بازار و حتی صادرات وجود دارد. اما با وجود این فرصتها، بخش زیادی از انرژی و زمان تولیدکنندگان صرف حل مسائل اداری و تأمین منابع آب میشود.
او ادامه داد:«نصف زمان کاری ما صرف پیگیری مجوزها و منابع آب میشود و این موضوع، فشار غیرمستقیم اقتصادی ایجاد میکند..»
چالش منابع آب و فرآیندهای اداری
تأمین منابع آب یکی از پیچیدهترین موانع توسعه گلخانهها در استان است. شهریاری میگوید برای احداث سه هزار مترمربع گلخانه جدید، سه سال زمان صرف پیگیری تأمین آب شده است. این در حالی است که سیاستهای کلان کشور بر توسعه گلخانهها و صرفهجویی در مصرف آب تأکید دارند. تجربه فعالان گلخانهای نشان میدهد که عدم هماهنگی بین اهداف کلان و فرآیندهای اجرایی، باعث هدررفت وقت و سرمایه شده و عملاً بخش قابل توجهی از پتانسیل اقتصادی طرحها را محدود میکند.
عدم پرداخت تسهیلات برای ایجاد گلخانه
رئیس امور اراضی جهاد کشاورزی گلستان، حسین نوری زرگرانی، میگوید تاکنون ۱۹۲ مجوز در استان صادر شده که ۱۶۶ مورد آن مربوط به بخش کشاورزی و ۱۰ مورد به احداث گلخانه اختصاص داشته است. تمرکز مدیریت بر حفظ خاکهای حاصلخیز و هدایت طرحها به زمینهای کمحاصلخیز است تا ضمن جلوگیری از تخریب اراضی مرغوب، گلخانهها و سایر پروژهها در مناطق مناسب اجرا شوند.
او با اشاره به بهرهوری بالا، تأکید میکند که یک گلخانه سههزار مترمربعی میتواند درآمدی معادل حدود شش هکتار زمین زراعی در فضای باز ایجاد کند و از نظر اقتصادی کاملاً توجیهپذیر است. با این حال، تسهیلات ویژهای برای این بخش ارائه نشده و در حال حاضر سرمایه گذاران این حوزه نمی توانند از تسهیلات بهره مند شوند. .
با توجه به آنچه مطرح شد، تصویری دوگانه از اقتصاد گلخانهای گلستان ارائه وجود دارد، از یک طرف، بهرهوری بالا، بازار فروش متنوع و ظرفیت بالقوه صادرات نشاندهنده توان اقتصادی قابل توجه این بخش است. از سوی دیگر، نوسان مداوم هزینهها، محدودیتهای بانکی، فشارهای اداری و تأمین منابع آب، ریسک اقتصادی قابل توجهی برای تولیدکنندگان ایجاد کرده است.
اصلاح دوره باز پرداخت تسهیلات
این وضعیت نشان میدهد که ظرفیت واقعی اقتصادی گلخانهها تنها زمانی قابل تحقق است که سیاستهای حمایتی با واقعیتهای اجرایی و مالی همراستا شوند. بهرهوری بالا به تنهایی کافی نیست؛ اصلاح دوره بازپرداخت وامها، تسهیل فرآیندهای اداری و کاهش نوسانات هزینههای تولید، پیششرطهایی هستند که میتوانند تحقق سود پایدار و توسعه پایدار گلخانهها را ممکن کنند.
اقتصاد گلخانهای گلستان در حال حاضر با پتانسیلهای قابل توجه، اما محدودیتهای جدی روبهروست. اگرچه ظرفیت تولید بالا و بازار فروش فعال میتواند انگیزه سرمایهگذاری را حفظ کند، فشار هزینهها و پیچیدگیهای اداری این بخش را در یک حالت شکننده قرار داده است.
نظر شما