اصلاحات ساختاری چاشنی اصلی بهبود اوضاع کشور

علیرضا مبصر؛ گروه بانک و بیمه: با توجه به مذاکرات و احتمال رفع تحریم‌ها در آینده نزدیک از طرف آمریکایی ها، این سوال مطرح می‌شود که آیا رفع تحریم‌ها به‌تنهایی قادر خواهد بود مشکلات اقتصادی ایران را حل کند؟ اگر دیدگاهی عمیق بر شرایط حال حاضر کشور داشته و بررسی های وضعیت اقتصادی ایران نشان می‌دهد که مشکلات عمیق و ساختاری در این کشور وجود دارد که رفع تحریم‌ها نمی‌تواند به‌طور خودکار آن‌ها را از میان بردارد. در این تحلیل به بررسی این موضوع پرداخته خواهد شد که چرا رفع تحریم‌ها بدون اصلاحات درونی ممکن است نتایج محدود و موقتی به همراه داشته باشد و چاره کار نیست.

همواره رفع تحریم ها چه برای مردم ایران و چه برای دولت ها به عنوان یک اقدام بزرگ و دست نیافتنی تلقی شده. اما اگر کمی عمیق به ماجرا بنگریم متوجه خواهیم شد لزوما رفع تحریم در نهایت منجر به بهبود اوضاع اساسی کشور نشده و تنها رفع تحریم ها نیستند که کارساز خواهند بود بلکه اصلاحات داخلی و درونی نیز مکملی برای افزایش شانس اثر گذاری رفع تحریم هاست.

مشکلات اقتصاد ایران را متخصصین و تحلیلگران بسیاری، در دسته های متفاوتی و از نقطه نظرات مختلف دسته بندی کرده و مورد بررسی قرار داده اند؛ به طور خلاصه و مروری مشکلات اقتصاد ایران(علی الخصوص تورم فزاینده بیش از ۶۰ درصد) در سه مورد دسته بندی شده:

محدودیت‌های تجاری و فشار هزینه‌ای ناشی از تحریم‌ها:

رفع تحریم‌ها می‌تواند به‌طور موقت دسترسی ایران به بازارهای جهانی و منابع مالی خارجی را تسهیل کند، اما در صورتی که مشکلات ساختاری مانند انحصار در بازارها و فساد مالی همچنان پابرجا باشند، این منابع آزاد شده به‌راحتی در اختیار نهادهای فاسد قرار خواهند گرفت. این نهادها می‌توانند از منابع حاصل از رفع تحریم‌ها به نفع خود استفاده کرده و همچنان شرایط اقتصادی را تحت کنترل خود نگه دارند. به عبارت دیگر، رفع تحریم‌ها در صورتی که واردات و صادرات کالاها با مشکلات ساختاری مواجه باشد، نمی‌تواند به‌طور مؤثر هزینه‌های تولید را کاهش دهد یا به بهبود وضعیت اقتصادی منجر شود.

تحریم ها مشکلات اقتصادی کشور را دوچندان کرده اند

شوک‌های ارزی و نوسانات در نرخ ارز:

نوسانات ارزی در ایران یکی از مشکلات بزرگ است که حتی در صورت رفع تحریم‌ها نیز احتمالاً همچنان به قوت خود باقی خواهد ماند، به ویژه در شرایطی که مدیریت بازار ارز به‌طور مؤثر انجام نشود. سو مدیریت‌های ارزی و تقویت بازارهای غیررسمی می‌تواند این نوسانات را تشدید کند و حتی در صورت رفع تحریم‌ها، قیمت کالاهای وارداتی را همچنان افزایش دهد. در این حالت، رفع تحریم‌ها در صورتی که هیچ‌گونه اصلاحات اساسی در سیاست‌های ارزی صورت نگیرد، می‌تواند به افزایش تورم و فشارهای اقتصادی بیشتر منجر شود.

مشکلات ساختاری و نهادهای قدرتمند:

به‌طور کلی، مشکلات ساختاری نظیر فساد، ناکارآمدی نهادها و انحصار در بازارها، به‌ویژه نهادهای دولتی و شبه‌دولتی که قدرت زیادی دارند، از مهم‌ترین عواملی هستند که مانع از بهره‌برداری درست از منابع می‌شوند. حتی اگر تحریم‌ها برداشته شوند، اگر این نهادهای فاسد همچنان به‌طور گسترده در اقتصاد دخالت کنند، منابع جدید به‌جای اینکه به رشد و توسعه کشور کمک کنند، ممکن است دوباره به نفع این نهادها و گروه‌های خاص مصادره شوند. بنابراین، برای جلوگیری از تداوم این وضعیت، رفع تحریم‌ها باید با اصلاحات عمیق در ساختار اقتصادی و تقویت نهادهای نظارتی همراه باشد.

با فهم درست از این عوامل مخصوصا مشکلات ساختاری و نهادی میتوان نتیجه گیری کرد حتی با حل مشکلات ناشی از تحریم و در پی آن رونق در تجارت آزاد و حتی بهبود در انتظارات تورمی که روز افزون افزایش میابد، مادامی که ساختار درونی کشور و نهادهای شکل گرفته در ایران اصلاح نشده و حصر انحصار آنها شکسته نشود خبری از بهبود اساسی اوضاع نیست بلکه مسکنی خواهد بود بر پیکر بی جان اقتصاد ایران که تحریم ها بر آن تیر خلاص زده است.