بازار؛ گروه اقتصاد دیجیتال: چین از توسعه نخستین محرک فشرده امواج مایکروویوی با توان بالا خبر داده است؛ دستگاهی که قادر به تولید ۲۰ گیگاوات انرژی در عرض ۶۰ ثانیه است و به باور کارشناسان میتواند تهدیدی مستقیم برای منظومه ماهوارهای استارلینک و برتری فضایی آمریکا باشد. این نوآوری، فصل جدیدی از رقابت ژئواستراتژیک در مدار پایین زمین را رقم میزند؛ جایی که تسلط بر سیگنال، به معنای تسلط بر آینده ارتباطات جهانی خواهد بود.
چین از توسعه نخستین محرک فشرده امواج مایکروویوی با توان بالا خبر داده است؛ دستگاهی که قادر به تولید ۲۰ گیگاوات انرژی در عرض ۶۰ ثانیه است و به باور کارشناسان میتواند تهدیدی مستقیم برای منظومه ماهوارهای استارلینک و برتری فضایی آمریکا باشد.
خاستگاه فناوری HPM و اهداف استراتژیک پکن
توسعه سامانههای High Power Microwave (HPM) در چین، بخشی از راهبرد کلان نبرد اطلاعاتی این کشور محسوب میشود؛ مسیری که ارتش آزادیبخش خلق (PLA) از اوایل دهه ۲۰۱۰ در دستور کار خود قرار داده است. امواج مایکروویوی توان بالا، از جمله سلاحهای الکترومغناطیسی غیرسنتیاند که بدون تخریب فیزیکی، میتوانند سامانههای ارتباطی، پردازشگرهای داده و حسگرهای الکترونیکی را از کار بیندازند.
پژوهش اخیر که در مؤسسه فناوری شمال غرب چین منتشر شده، از ساخت یک محرک فشرده مایکروویوی خبر میدهد؛ سامانهای که بهصورت فشرده، توان ۲۰ گیگاواتی را در کنترل نظامی تولید کرده و امکان استفاده در دکلهای زمینی یا پلتفرمهای مداری را فراهم میکند. از منظر راهبردی، چنین فناوریای میتواند ضداستارلینک عمل کند: یعنی توان مختلسازی، ازکارانداختن یا حتی سوزاندن سامانههای الکترونیکی ماهوارههای مدار پایین (LEO) را داشته باشد.
بر اساس تحلیل مؤسسهی RAND در گزارش نوامبر ۲۰۲۵، چین نزدیک به ۲۶ مرکز فعال در حوزه جنگ الکترومغناطیسی در اختیار دارد و بودجه این بخش از ۸ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۸ به بیش از ۲۳ میلیارد دلار در پایان ۲۰۲۵ رسیده است. این رشد سریع، نشان میدهد که پکن، کنترل سیگنال فضایی را معادل با کنترل قدرت جهانی تلقی میکند.
چرا استارلینک هدف قرار گرفته است؟
استارلینک، منظومهای متشکل از بیش از ۵۸۰۰ ماهواره فعال در مدار پایین تا ژانویه ۲۰۲۶ است که توسط شرکت اسپیسایکس اداره میشود. مأموریت اصلی این شبکه، ارائه اینترنت ماهوارهای جهانی است، اما نقشش در پشتیبانی اطلاعاتی نهادهای امنیتی آمریکا و ناتو، موجب حساسیت خاص چین و روسیه شده است.
در بحران اوکراین، استارلینک نقش حیاتی در ارتباطات ارتش اوکراین ایفا کرد؛ از هماهنگی پهپادها تا عملیات میدانی. این عملکرد، زنگ خطری برای چین بود؛ زیرا دقیقاً مشابه چنین منظومهای میتواند در سناریوی جنگ تایوان علیه آن کشور بهکار گرفته شود. به همین دلیل، مقامات چینی از سال ۲۰۲۲ برنامهای ضد استارلینک را در قالب پروژه شینیان-۲ آغاز کردند.
فناوری HPM میتواند امواج متمرکز پرقدرتی را به سمت مدارهای LEO ارسال کند. اگرچه فاصله حدود ۵۵۰ کیلومتری میان زمین و ماهوارههای استارلینک بسیار زیاد است، اما بر اساس دادههای منتشرشده در مجله Chinese Journal of Electronics، سلاح جدید چین توانایی تمرکز پرتو تا شعاع چندده متر در فاصله صدها کیلومتری را دارد. با چنین قابلیتی، اختلال لحظهای در شبکهای از ماهوارهها یا ایستگاههای زمینی استارلینک ممکن میشود.
سلاح جدید چین توانایی تمرکز پرتو تا شعاع چندده متر در فاصله صدها کیلومتری را دارد. با چنین قابلیتی، اختلال لحظهای در شبکهای از ماهوارهها یا ایستگاههای زمینی استارلینک ممکن میشود.
ماهیت علمی و فنی محرک مایکروویوی جدید
نوآوری چینیها در این پروژه، در ترکیب سه فناوری پیشرفته است:
۱. ژنراتور پالس ولتاژ فوقبالا (UHV-PG)
۲. کاتد نشر میدانی گرافنی جهت افزایش بازده خروجی
۳. کاواک با فشردهسازی فرکانسی خودکار (Auto-Frequency Compression Cavity)
این ترکیب سبب شده است دستگاهی در ابعاد کمتر از دو متر بتواند انرژی قابل ملاحظهای تولید کند. طبق گزارش رسمی، این محرک در آزمایش سال ۲۰۲۵ توان تولید ۲۰ گیگاوات انرژی مایکروویوی در بازه ۶۰ ثانیهای را دارد. چنین توانی معادل مصرف الکتریکی یک کلانشهر یکمیلیونی در همان بازه زمانی است.
در این فناوری، بهجای استفاده از ژنراتورهای خطی بزرگ، از مدارهای تشدیدی فشرده استفاده میشود که قابلیت کنترل بسامد بین ۲ تا ۱۲ گیگاهرتز را دارند؛ یعنی در محدوده باندهای ارتباطی استارلینک و بسیاری از سامانههای مخابراتی ماهوارهای. از این منظر، این سامانه نه تنها بهعنوان سلاح تهاجمی، بلکه بهعنوان ابزار جنگ الکترونیکی راهبردی قابلاستفاده است.
دکتر فان لیژو، سرپرست پروژه، طی مصاحبهای با رسانه دولتی Global Times در سپتامبر ۲۰۲۵ گفته است: «هدف ما نابود کردن فیزیکی ماهوارهها نیست، بلکه ایجاد اختلال هدفمند در پیوند دادههاست؛ سلاحی برای خاموشکردن شبکههای تهاجمی بدون آغاز جنگ مستقیم». این گفته نشان میدهد که پکن به دنبال بازدارندگی الکترونیکی است، نه تخریب فیزیکی زیرساخت فضایی.
دکتر فان لیژو، سرپرست پروژه، گفته است: هدف ما نابود کردن فیزیکی ماهوارهها نیست، بلکه ایجاد اختلال هدفمند در پیوند دادههاست؛ سلاحی برای خاموشکردن شبکههای تهاجمی بدون آغاز جنگ مستقیم.
پیامدهای ژئوپلیتیکی و رقابت فضایی جدید
ظهور سلاحهای مایکروویوی چین، نقطه عطفی در نظام جدید جنگ سرد فضایی است. ایالات متحده در سال ۲۰۲۳ با تأسیس نیروی فضایی ایمنسازی زیرساختهای ارتباطی (SISF) به این تهدید پاسخ داد، و حال چین یک گام فراتر گذاشته است. اگر بتوان از زمین در مدار پایین اختلال ایجاد کرد، مرز میان جنگ زمینی و فضایی عملاً از میان میرود.
به گزارش Space Policy Institute، در حال حاضر بیش از ۹۰ درصد ارتباطات نظامی ناتو از شبکههای ماهوارهای تجاری پشتیبانی میشود. این یعنی مختلسازی یا تضعیف چنین شبکههایی، برابر با فلج موقت سیستم فرماندهی-کنترل دشمن است. برای چین، استارلینک نه یک شرکت خصوصی، بلکه زیرساخت نظامی آمریکاست که زیر پرچم اقتصاد دیجیتال پنهان شده است.
از سوی دیگر، این دست سلاحها میتوانند موجب ورود کشورهای ثالث به موازنهسازی جدیدی در فضا شوند. روسیه از سال ۲۰۲۴ پروژه Tirada-3M خود را برای مقابله با منظومههای مدار پایین گسترش داده است، و هند نیز بهدنبال توسعه نسخهای بومی از سامانههای ضدماهواره الکترومغناطیسی است. در نتیجه، جهان در آستانه شکلگیری دکترین بازدارندگی موجی قرار دارد؛ دکترین مبتنی بر تهدید خاموشسازی سیگنال به جای تخریب موشکی.
جهان در آستانه شکلگیری دکترین بازدارندگی موجی قرار دارد؛ دکترین مبتنی بر تهدید خاموشسازی سیگنال به جای تخریب موشکی.
چالشهای فنی، اخلاقی و زیستمحیطی
با وجود شگفتی فنی پروژه چینی، سؤالات جدی درباره پایداری، ایمنی و تبعات زیستمحیطی آن وجود دارد. تولید امواج مایکروویوی به توان ۲۰ گیگاوات، میتواند بر لایههای بالایی اتمسفر تأثیر بگذارد و موجب تغییر در بار الکتریکی یونوسفر شود. پژوهش چونگکینگ در سال ۲۰۲5 نشان داد که پالسهای مکرر HPM در باند ۱۰ گیگاهرتز میتواند منجر به نوسانات محلی در تراکم الکترونها شود؛ اثری که احتمالاً بر ارتباطات غیرنظامی نیز تأثیر خواهد گذاشت.
در جنبه اخلاقی، چنین سلاحی غیرفیزیکی اما نامرئی است؛ میتواند بهصورت نامشخص زیر پوشش آزمایش علمی بهکار گرفته شود. از دید کارشناسان حقوق بینالملل فضایی، استفاده از HPM علیه منظومههای تجاری یا غیرنظامی ناقض مفاد پیمان فضای ماورای جو ۱۹۶۷ است که هرگونه استفاده خصمانه از فضا را منع میکند. اما همچون بسیاری از پیمانهای بینالمللی، این توافق نیز سازوکار اجرایی مشخصی ندارد.
از نظر فنی نیز پایداری حرارتی چنین سامانهای مسئلهساز است. پژوهش موسسه کاداسپیس چین در پایان ۲۰۲۵ نشان داده که سامانه باید در هر ۶۰ ثانیه کار، دستکم ۱۵ دقیقه خنکسازی شود. بنابراین، استفاده از آن بهصورت پیوسته یا بر علیه چند منظومه همزمان هنوز امکانپذیر نیست.
ورود چین به عرصه سلاحهای مایکروویوی فشرده، نهتنها بر موازنه قدرت فضایی، بلکه بر آینده حکمرانی دیجیتال جهانی اثرگذار است. استارلینک، Kuiper آمازون، OneWeb بریتانیا و GalaxySpace چین، همگی به رقابتی بیوقفه برای تسلط بر مدار پایین تبدیل شدهاند.
آینده جنگ الکترونیکی در فضا و تأثیر آن بر نظم جهانی
ورود چین به عرصه سلاحهای مایکروویوی فشرده، نهتنها بر موازنه قدرت فضایی، بلکه بر آینده حکمرانی دیجیتال جهانی اثرگذار است. استارلینک، Kuiper آمازون، OneWeb بریتانیا و GalaxySpace چین، همگی به رقابتی بیوقفه برای تسلط بر مدار پایین تبدیل شدهاند. طبق دادههای اتحادیه بینالمللی ارتباطات (ITU) تا ابتدای ۲۰۲۶ بیش از ۱۳۷ هزار مجوز پرتاب ماهواره مدار پایین صادر شده است. افزایش چنین تراکمی در فضا، آسیبپذیری شبکههای مدار پایین را در برابر حملات امواج مایکروویوی دوچندان میکند.
بهگفته یانگ کوای، تحلیلگر امنیت فضایی در دانشگاه تسینگهوا: در جنگ آینده، برتری نه با موشک بلکه با خاموشکردن سیگنال تعریف میشود. کسی که بتواند فضا را در سطح امواج کنترل کند، نیروهای زمینی و دیجیتال دنیا را در مشت خواهد داشت.
در سطح راهبردی، انتظار میرود تا سال ۲۰۳۰، مفهومی جدید تحت عنوان Space Electromagnetic Dominance (SED) یا برتری الکترومغناطیسی فضایی جایگزین برتری هوایی و دریایی شود. چین با نمایش این سامانه، بهوضوح نشان داده است که برنامه فضاییاش فقط جنبه فناوری ندارد، بلکه ابزاری برای تغییر قواعد بازی ژئوپلیتیک است.
شاید در کوتاهمدت، ایالات متحده با استفاده از فناوریهای مقاومت در برابر تشعشع (Radiation-Hardening) و رمزگذاری کوانتومی بتواند بخشی از تهدید را مهار کند، اما در بلندمدت، ماهیت بازدارندگی در فضا به شکل بنیادی تغییر خواهد کرد. هر کشور، حتی بدون پرتاب موشک یا برخورد فیزیکی، میتواند با انتشار امواج مایکروویوی هدفمند، شبکه جهانی ارتباطات را برای ساعتها از کار بیندازد.
در نهایت، این رقابت نشان میدهد که عصر صلح در فضا به سر آمده است. همانگونه که قرن بیستم با رقابت در هستهای تعریف شد، قرن بیستویکم با نبرد بر سر فرکانس و سیگنال شناخته خواهد شد. و شاید نخستین تپشهای این نبرد، همین محرک مایکروویوی چینی باشد که آرام اما مؤثر، مرزهای قدرت را در مدار پایین زمین بازتعریف میکند.
این رقابت نشان میدهد که عصر صلح در فضا به سر آمده است. همانگونه که قرن بیستم با رقابت در هستهای تعریف شد، قرن بیستویکم با نبرد بر سر فرکانس و سیگنال شناخته خواهد شد. و شاید نخستین تپشهای این نبرد، همین محرک مایکروویوی چینی باشد که آرام اما مؤثر، مرزهای قدرت را در مدار پایین زمین بازتعریف میکند.
جمعبندی نهایی
اختراع محرک فشرده مایکروویوی با توان ۲۰ گیگاوات، از دید نظامی یک دستاورد حیرتانگیز و از نظر ژئوپلیتیکی یک چالش جهانی است. این فناوری نهتنها توان تقابل با استارلینک را ایجاد میکند، بلکه پیامآور عصر جدیدی از بازدارندگی فضایی است؛ عصری که در آن، جنگها بیصدا اما ویرانگر خواهند بود.
نظر شما