۲۰۲۵؛ سالی که تجارت جهانی تغییر مسیر داد

به گزارش بازار به نقل از یورونیوز، سال ۲۰۲۵ برای تجارت جهانی با یک شوک بزرگ از واشنگتن آغاز شد. با بازگشت دونالد ترامپ، آمریکا تهاجمی‌ترین سیاست تجاری خود در یک قرن اخیر را اجرا کرد: تعرفه‌های گسترده، چرخش به درون و فاصله گرفتن از نظم مبتنی بر قواعد. این سیاست‌ها نه‌تنها جریان تجارت جهانی را مختل کرد، بلکه اروپا را مستقیماً زیر فشار قرار داد؛ از یک سو با تعرفه‌های سنگین آمریکا و از سوی دیگر با افزایش فشار چین که هم صادرات خود را به اروپا روانه کرد و هم با محدودسازی صادرات مواد معدنی حیاتی، از وابستگی جهانی به عناصر نادر به‌عنوان ابزار فشار استفاده کرد.

در این میان، کمیسیون اروپا نسبت به خطر «شوک دوم چین» هشدار داد؛ موجی از مازاد تولید و صادرات چین که می‌تواند صنایع اروپایی را تضعیف کند.

نقطه عطف این بحران، ۲ آوریل ۲۰۲۵ (Liberation Day) بود؛ روزی که ترامپ بسته‌ای از تعرفه‌ها را اعلام کرد و بازارهای جهانی را شوکه ساخت. اتحادیه اروپا با تعرفه ۲۰ درصد مواجه شد، آن هم به بهانه کسری تجاری ۳۰۰ میلیارد دلاری آمریکا؛ رقمی که بروکسل با استناد به داده‌های کالا و خدمات آن را به حدود ۵۰ میلیارد یورو کاهش داد. تعرفه‌های فولاد و آلومینیوم آمریکا ابتدا به ۲۵ درصد و سپس تا ۵۰ درصد افزایش یافت.

مذاکرات فشرده، اما پرتنش میان بروکسل و واشنگتن ــ شامل ۱۰ سفر کمیسر تجارت اروپا به آمریکا طی چند ماه ــ عملاً تحت سیطره ترامپ و حلقه نزدیک او بود. هرچند اتحادیه اروپا فهرست اقدامات تلافی‌جویانه تا ۷۲ میلیارد یورو را آماده کرد و حتی گزینه «ابزار ضد اجبار» را مطرح ساخت، اما نگرانی صنایع اروپایی از تشدید تنش مانع اجرای آن شد.

در نهایت، وابستگی اروپا به بازار آمریکا و حمایت امنیتی واشنگتن در جنگ اوکراین، دست بالا را به ایالات متحده داد. در ۲۷ ژوئیه، توافقی میان ترامپ و فون‌درلاین شکل گرفت که بسیاری در اروپا آن را نامتوازن و تحقیرآمیز توصیف کردند: صفر شدن تعرفه‌های اتحادیه اروپا بر اغلب کالاهای صنعتی آمریکا، در برابر افزایش تعرفه‌های آمریکا بر صادرات اروپا تا ۱۵ درصد. علاوه بر آن، اروپا متعهد شد تا ۶۰۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری در آمریکا تا سال ۲۰۲۸ انجام دهد و ۷۵۰ میلیارد دلار انرژی از آمریکا خریداری کند. کمیسیون اروپا این توافق را «بهترین گزینه ممکن» خواند، اما حتی مقامات ارشد تجاری اتحادیه اذعان کردند که این یک مذاکره برابر نبوده و اروپا بهای نادیده گرفتن هشدارهای دوره اول ترامپ را می‌پردازد.

هم‌زمان، چین به چالش بزرگ‌تری برای اروپا بدل شد. با بسته شدن نسبی بازار آمریکا، صادرات چین به اتحادیه اروپا بین نوامبر ۲۰۲۴ تا نوامبر ۲۰۲۵ حدود ۱۵ درصد افزایش یافت و در کشورهایی مانند ایتالیا از ۲۵ درصد کل واردات فراتر رفت.

چین در ۲۰۲۵ به مازاد تجاری ۱ تریلیون دلاری رسید و با محدود کردن صادرات عناصر نادر، صنایع خودروسازی، فناوری و دفاعی اروپا را در معرض ریسک قرار داد؛ آن هم در حالی که دیپلماسی اتحادیه عملاً به حاشیه رانده شد. اگرچه بروکسل از «تنوع‌بخشی» و «کاهش وابستگی» سخن می‌گوید و تعرفه‌های فولاد را دو برابر کرده، اما تردیدهای سیاسی درباره استفاده از ابزارهای سخت، جایگاه اروپا را بین دو ابرقدرت شکننده کرده است. با این حال، اتحادیه اروپا همچنان امیدوار است با اتکا به بزرگ‌ترین بازار واحد جهان و بیش از ۴۰۰ میلیون مصرف‌کننده، از نظم تجاری مبتنی بر قواعد دفاع کند؛ نظمی که در ۲۰۲۵ بیش از هر زمان دیگری در معرض فروپاشی قرار گرفت.